بخش قابل توجهی از مشکلات ایمنی به نگرش برخی معدنداران باز میگردد که تجهیزات مدرن ایمنی را «هزینه سربار» تلقی میکنند
کشورهای پیشرفته، بخش معدن را با
بهره گیری از هوشمندسازی، سنسورهای فوق پیشرفته و انطباق دقیق با استانداردهای فنی روز، به سطوح بالایی از ایمنی و بهره وری رسانده اند و این در حالی است که معادن ایران همچنان با
چالش های جدی در این مسیر دست و پنجه نرم میکنند.
امروزه گذار از روشهای سنتی به رویکردهای مهندسی مدرن معدن، نه تنها به یک ضرورت انکارناپذیر تبدیل شده، بلکه در معادن موفق جهان، به بستری برای افزایش تولید و کاهش چشمگیر حوادث منجر گشته است.
کارشناسان تاکید دارند که هوشمندسازی معادن، ضامن بقای فعالیتهای ایمن و پایدار در بخش معدن است؛ این امر علاوه بر کاهش خسارات انسانی، مالی و زیست محیطی، بازدهی سرمایهگذاریها را نیز بهطور قابل توجهی افزایش میدهد. در مقابل، معدنکاران در ایران، اغلب در اعماق زمین و با تجهیزات فرسوده و در شرایطی که فرصت خطا به حداقل میرسد، چرخه اقتصاد را به پیش میرانند.
امروزه تکنولوژیهای نسل چهارم معدنکاری از روشهای سنتی ایمنی به سمت استفاده از تجهیزات مدرن و پیشرفته در معدنکاری ایمن روی آورده و راهکارهای دقیقتری ارائه میکند که شامل بهره مندی از اینترنت اشیاء (IoT) برای پایش آنی، نصب حسگرهای هوشمند تغییر در غلظت گاز متان یا کوچکترین لرزش در دیوارهها، پهپادهای بازرس، استفاده از پهپادهای ضد جرقه برای نقشهبرداری و بازرسی تونلها، سامانههای ردیابی مکان(Real-time Tracking) برای موقعیت دقیق نیروی انسانی در زیر لایههای معادن و نظارت هوشمند است.
کارشناسان معتقدند دستیابی به نظارت هوشمند در معادن نیازمند تسهیل واردات تجهیزات ایمنی، راهاندازی سامانههای مانیتورینگ برخط (Online)، تأسیس صندوق حمایت از تجهیز ایمنی معادن و الزام قانونی پیمانکاران و معدنداران به رعایت استانداردهای روز است. این اقدامات، با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت،
میتواند گامهای مؤثری در ارتقای ایمنی بردارد.
درعینحال، بخش قابلتوجهی از مشکلات ایمنی به نگرش برخی معدنداران باز
میگردد که تجهیزات مدرن ایمنی را «هزینه سربار»تلقی میکنند. این دیدگاه نادرست است،چراکه ضمن نادیدهگرفتن جان انسانها و ارزش سرمایه انسانی، سالانه منجر به وقوع حوادث ناگوار، انفجار گازها و ریزش آوار در معادن به ویژه معادن زغال سنگ میشود و جان معدنکاران را به مخاطره
میاندازد. ضمن اینکه معدنداران باید مسئولیت کامل حوادث ناشی از نبود تجهیزات ایمنی را بپذیرند و تولید نباید به بهای جان نیروی انسانی تمام شود. معدنکاری ایمن، نه تنها ضامن حفظ جان کارگران است، بلکه آرامش خاطر لازم را برای آنان فراهم میکند و منجر به تضمین پایدار تولید هم می شود.
تجهیزات ایمنی ناکارآمد
دراین باره، محمد رضا بهرامن، رئیس خانه معدن ایران به خبرنگار اقتصادی اطلاعات
میگوید: وضعیت ایمنی معادن کشور اصلا جالب نیست وحل این مساله به تنهایی از عهده بخش خصوصی فعال در بخش معدن خارج است.
وی با مثال زدن وضعیت ایمنی در معادن زغالسنگ که در سال های اخیر آبستن حوادث بسیاری بوده است، می افزاید:بیشتر تجهیزات و ماشینآلات بهکار رفته در معادن زغالسنگ کشور فرسوده و قدیمی هستند و کاربرد خود را از دست دادهاند. این ماشینآلات با کمترین بهرهوری مشغول فعالیت هستند و علاوه بر اینکه موجب اتلاف وقت و توان نیروی انسانی مجرب و متخصص کشور میشوند، بهرهوری معادن زغالسنگ را نیز به شدت میکاهند.
رئیس خانه معدن ایران تصریح میکند: این روزها بیم آن را دارم که تماسی از مناطق کرمان یا شاهرود دریافت کنم و خبر بدی درباره مرگ هموطنانم بشنوم.
بهرامن ادامه میدهد: از طرف دیگر، تجهیزات ایمنی معادن زغال نظیر دستگاههای هشداردهنده گازهای خطرناک، سیستمهای ضدجرقه، تهویه مطلوب و امکانات مربوط به نگهداری از سقف و دیوارههای معادن به شدت ناکارا هستند و هر لحظه بیم آن میرود که با انفجاری مهیب یا ریزش سقف و دیوارهها، عدهای از کارکنان معدن در این انفجارها بسوزند و زیر دهها تن سنگ و خاک مدفون شوند.
وی می افزاید: ایمنی در معادن چه در دنیا و چه در ایران جزو موضوعاتی خاص و ویژه محسوب میشود. به همین دلیل در بخش معدن کشور نیز باید با یک دیدگاه ویژه برای این موضوع برنامهریزی شود و در صورت استفاده نکردن از امکانات لازم ،باید منتظر حوادث مختلف در بخش معدن باشیم.
بهرامن امکانات بخش خصوصی برای ارتقای ایمنی در معادن کشور را محدود توصیف
میکند و میگوید: دولت باید یک بسته حمایتی در این خصوص به معادن کشور اختصاص دهد ومعدنکاران را در تحقق ایمنی بهتر یاری کند.
آموزش، نیاز مبرم معادن
مهرداد اکبریان، نایب رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران هم در گفتگو با ایسنا تاکید میکند که اولویت اول در صنعت معدنکاری کشور باید به مسائل ایمنی اختصاص یابد.
رئیس انجمن سنگ آهن ایران با تشریح ابعاد این اولویت، بر ضرورت آموزش فراگیر، به روزرسانی استانداردها، تسهیل دسترسی به تجهیزات مدرن از طریق بسته حمایتی دولت و اصلاح رویکرد نظارتی از حالت کمی به کیفی، تاکید میکند.
اکبریان با بیان اینکه آموزش نیاز مبرم معادن است، تصریح می کند: هم کارشناسان و هم بهره برداران ما باید آموزش ببینند ؛ مبنی بر اینکه ایمنی را به عنوان اولویت یک در معادن در نظر بگیرند.
وی میافزاید: این آموزشها باید منجر به درونی سازی مفاهیم ایمنی و شکل گیری فرهنگ پیشگیرانه شود.
نایبرئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی، به روزرسانی و تدوین استانداردهای ایمنی را امری حیاتی می داند و توضیح می دهد: استانداردها نباید آن قدر سختگیرانه یا پرهزینه باشند که بهره بردار از آن فرار کند و نه آن قدر آسان باشند که کمکی به ایمنی و سلامت نکنند، بلکه این استانداردها باید با شرایط روز کشور همخوانی داشته باشند.
اکبریان با اشاره به اینکه علت بسیاری از حوادث، عدم پرداخت هزینه های تجهیزات گرانقیمت ایمنی بوده است، نقش دولت را در این زمینه کلیدی می داند.
وی دراین خصوص دو راهکار اصلی را پیشنهاد میدهد: یا واردات تسهیل شود تا قیمت تجهیزات کاهش یابد، چرا که این تجهیزات کالای تجاری یا سودآور نیستند، یا اینکه شرکت های دانش بنیان داخلی با حمایت دولت، این تجهیزات را تولید کنند تا مستقیماً در معادن قابل استفاده باشند. در همین راستا دولت باید سازوکاری برای ارائه این تجهیزات به معادن با قیمت تمام شده یا از طریق تسهیلات مالی فراهم کند.
سرمایه گذاری در ایمنی، هزینه نیست
این مقام مسئول در اتاق بازرگانی، سرمایهگذاری برای ایمنی معادن را متفاوت از سرمایهگذاری درباره کالاهای تجاری یا مصرفی
می داند و می گوید: ایمنی اولویت بالاتری دارد و نیازمند اهتمام بیشتری از سوی هم بهره بردار و هم دولت است.
اکبریان با انتقاد از رویکرد فعلی نظارت در معادن، آن را زمان بر و ناکارآمد میخواند و تصریح میکند: فاصله نظارتها آنقدر زیاد است که اتفاقات زیادی در این فواصل می افتد.
وی میافزاید: متاسفانه در کشور،
نظارتها اغلب به موضوعات کمی تقلیل یافته و با جریمه نقدی حل و فصل می شوند، در حالی که پرداخت جریمه کمکی به ایمنی یا حفظ محیط زیست نمیکند ؛ نظارت باید کیفی باشد و اطمینان حاصل شود که در هردوره بازرسی، بهبودهای ملموسی در حوزه ایمنی کارگران صورت گرفته است.
شما چه نظری دارید؟